Thoáng cái đã một năm, một năm không post bài lên đây, một năm không chụp ảnh. Một năm bỏ nhiều thứ để làm một vài thứ, xong được vài thứ và dở dang cũng vài thứ. Mất và Được.

Đánh giá ư? Mọi giá trị và khái niệm nhiều khi chỉ có tính tương đối. Để làm gi?

Chúc những người thân yêu và bè bạn luôn tìm được sự cân bằng, tự tại và những phút giây bình an trong tâm hồn.

Merry Christmas and Happy New Year!

Son Doan

Merry Christmas & Happy New Year
To all my friends and family,
Near and Far
Wish you all the best in 2010

Son Doan

Một chiều lạc lối… đôi chân lạc lối và cảm xúc cũng lạc lối.

Noir No2.

Prague Oct 2009.

- Khi thơ bé sở thích của tôi là săn bắn, giết chóc thú vật và gia cầm.

- Lớn lên, tôi ý thức được cuộc sống không phải là vĩnh hằng, trong tôi có một lòng trắc ẩn. Tôi ghê, sợ…

- Nhiếp ảnh dạy tôi, cho tôi thêm sức mạnh để đối diện. Tôi chụp nó… con Ngựa.

- Chúng tôi mua con Ngựa này! Nó! Chúng tôi cần bộ xương của nó!!!

- Mẹ tôi bị khớp…

- Cuộc sống….

Việt Trì 07/09

John Lennon – Imagine

Imagine there’s no Heaven
It’s easy if you try
No hell below us
Above us only sky
Imagine all the people
Living for today

Imagine there’s no countries
It isn’t hard to do
Nothing to kill or die for
And no religion too
Imagine all the people
Living life in peace

You may say that I’m a dreamer
But I’m not the only one
I hope someday you’ll join us
And the world will be as one

Imagine no possessions
I wonder if you can
No need for greed or hunger
A brotherhood of man
Imagine all the people
Sharing all the world

You may say that I’m a dreamer
But I’m not the only one
I hope someday you’ll join us
And the world will live as one.

Chúng ta vẫn thường hô hào nhau đi săn con “Ạt” nhưng ít khi ngồi lại để mổ xẻ, tìm hiểu các đặc tính của loài động vật phi vật thể này. Thế nào là một con “Ạt” đẹp? Hãy thử bắt đầu bằng một danh từ chung.

Nghệ thuật

Cách đây khá lâu, khi mà chúng tôi bàn tới việc nâng cao chất lượng ảnh tại VNPhoto. Khi đấy, nhiều ý kiến cho rằng cần thành lập một cái gọi là “Ủy ban thẩm định chất lượng” để xét duyệt ảnh trước khi cho public lên gallery. Có khá đông người tán thành nhưng XL không nằm trong số đó, XL nói riêng với tôi rằng “làm quái có cái gì gọi là chất lượng với nghệ thuật để mà thẩm định”. Tôi hơi sững lại bởi cái nhận định mà cảm giác bấy giờ của tôi là hơi phũ phàng đó. Uhm… nghệ thuật nó là cái quái gì mà nhiều khi khiến cả thế giới thực lẫn ảo giẫm đạp lên nhau?

Nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt (Từ điển tiếng Việt). Do đó, theo tôi, nghệ thuật trong nhiếp ảnh cũng chỉ là một xu hướng thẩm mĩ của một nhóm người trong một giai đoạn nào đấy. Trước đây tôi đã từng nhảm ở đâu đó rằng “Nghệ thuật giống như một hình chóp, hễ càng lên cao thì mặt cắt lại càng hẹp”. Nghĩ lại, ở một góc độ nào đấy thì đó là những câu phét lác uyên bác nhất mà tôi đã từng viết ra.

Hãy tiếp tục bằng vài nhận định về ảnh Phố. Trong ảnh Phố, một tấm ảnh tốt thường là tấm ảnh để lại những ấn tượng tốt về mặt thị giác đối với người xem, nó sẽ đi xa hơn nếu nó có những ảnh hưởng tương tự về mặt cảm xúc. Mỗi tấm ảnh giống như một câu chuyện, nó thường hay hơn, day dứt hơn khi nó có một kết cục mở. Trực tiếp hơn là nó mở về cảm xúc, nó để lại cho người xem những suy nghĩ mà không buộc các suy nghĩ đấy phải giống nhau. Điều đấy đúng mà chẳng chỉ riêng với ảnh  Phố vì có sao đâu khi tôi kết cô hoa hậu x ở ánh mắt trong khi các bạn lại mê mệt bởi đôi môi, quan trọng là chúng ta đều thích cô đấy đúng không. Ngay cả khi một bạn nào đấy thích cô á hậu y, còn một bạn khác thì lại thích cô ớ hậu z… cũng chả sao sất… Có điều, dù sao thì chúng ta cũng phải thống nhất với nhau một điểm rằng các cô đấy đều không thể thấp hơn 1.6 mét”. Cái đẹp dù có mông lung thế nào thì ít nhiều nó cũng có những ước lệ và chuẩn mực nhất định. Vậy đâu và cái gì hình thành nên những chuẩn mực và ước lệ đấy?

Khuôn mẫu – Paradigm

Ngót hai mươi năm về trước tôi biết đến bài học về khuôn mẫu đầu tiên từ một cuốn sách khá nổi tiếng của Stephen R. Covey là “The Seven Habits of Highly Effective People”. Tôi đã phải mua nó nhiều lần bởi với tôi đó là món quà thật tuyệt vời để dành tặng cho những ai mà tôi yêu mến. Thật tiếc, lúc này đây khi mà tôi cần đến nó để lấy một số hình minh họa cho bài viết này thì trên giá sách của tôi không còn một cuốn nào nữa cả. Đành vậy, hi vọng với những gì ít ỏi tôi kiếm được trên nét sẽ đủ để giúp chúng ta hiểu về Paradign.

Bạn sẽ thấy một bà già, rất già khoác chiếc áo lông thú và chùm đầu bằng một cái khăn von trắng. Mũi bà rất to và mắt rất sâu đúng không? Ồ theo tôi bà ta giống một mụ phù thủy trong những câu chuyện cổ tích mà tôi từng đọc khi thơ bé. Còn bạn thì sao? Hãy nhấn chuột vào link dưới vài giây rồi quay lại với bài viết này nhé.

Mụ phù thủy

Nào, bây giờ thì chúng ta tiếp tục với một cô gái tuyệt đẹp với gương mặt thanh tú và chiếc vòng cổ cao sang. Tôi đoán cô đấy chỉ tầm đôi mươi thôi. Còn bạn?

Kiều nữ

Sao vậy? bạn đang định gửi mail cho tôi để nhắc nhở rằng link ảnh bị sai à? Không phải đâu, bạn mới là người đang sai đấy. Nếu chưa nhận ra thì hãy xem lại thêm một lần nữa đi.

Vâng, đây là một suất giảng khá nổi tiếng của Stephen R. Covey. Theo nguyên bản thì ông đã sửa dụng hai bức tranh không hoản chỉnh được lấy lại một vài đường nét chính trong bức ảnh mà các bạn vừa xem. Sau khi tách lớp làm hai và cho mỗi bên xem một bức thì kết quả là một cuộc cãi lộn khi họ trở về phòng học với bức vẽ hoàn chỉnh trên tay ông.

The professor then asked one student to explain what he saw to a student on the opposite side of the room. As they talked back and forth, communication problems flared up.

“What do you mean, ‘old lady’? She couldn’t be more than 20 or 22 years old!
“Oh, come on. You have to be joking. She’s 70 — could be pushing 80!”
“What’s the matter with you? Are you blind? This lady is young, good looking. I’d like to take
her out. She’s lovely.”
“Lovely? She’s an old hag.

Từ khi sinh ra chúng ta bắt đầu biết thu nhận thông tin qua các kênh khác nhau như: nhìn, nghe, đọc… hệ quả của quá trình thu nhận thông tin đó sẽ hình thành trong mỗi chúng ta những “khuôn mẫu” khác nhau theo các cách khác nhau nhưng thường có chung một số nguyên tắc như: Cái gì được nhiều người công nhận thì chúng ta sẽ cho là đúng, những gì được lặp đi lặp lại cũng vậy. Ngoài ra chúng ta còn có các khuôn mẫu của riêng mình do quá trình tự logic và đúc kết mà có. Các khuôn mẫu chi phối hành vi của chúng ta và khi nhìn cũng vậy. Những effect luôn phụ thuộc vào sự hiểu biết của chúng ta chứ không hẳn là bản chất của cái chúng ta nhìn nó thế.

Kí ức hình ảnh

Nhiếp ảnh là một bộ môn nghệ thuật mà người ta sử dụng hình ảnh để giao tiếp, thông qua thị giác người xem nhận biết được thông tin trong tấm ảnh đó nhưng cảm xúc thì lại bị chi phối bởi những kí ức hình ảnh. Một tấm ảnh mà bạn lưu tâm thường là tấm ảnh trực/gián tiếp làm sống lại kí ức trong bạn và cảm xúc thì phụ thuộc vào “Khuôn mẫu cảm xúc” từ những “Kí ức hình ảnh” mà bạn đã có. Ví dụ đơn giản, bạn sẽ có cảm giác nóng khi thấy màu đỏ và mát khi nhìn vào màu xanh. Những cảm giác đó bị ảnh hưởng bởi điều kiện tự nhiên đã cho bạn những “khuôn mẫu” như thế.  Tôi muốn dùng cụm từ “kí ức hình ảnh” hơn là “kí ức thị giác” mà bạn TinhTang đã từng dùng bởi theo tôi thì kí ức hình ảnh người ta còn có thể có được không chỉ thông qua thị giác mà còn từ nhiều kênh khác nữa.

Chợ tết – Đoàn Văn Cừ

Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi
Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà tranh
Trên con đường viền trắng mép đồi xanh
Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết

Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc
Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon,
Vài cụ gìa chống gậy bước lom khom,
Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ.

Thằng em bé nép đầu bên yếm mẹ
Hai người thôn gánh lợn chạy đi đầu
Con bò vàng nghộ nghĩnh đuổi theo sau
Sương trắng giỏ đầu cành như giọt sữa.

Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa
Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh
Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh
Người mua bán ra vào đầy cổng chợ

Con trâu đứng vờ dim hai mắt ngủ
Để lắng nghe người khách nói bô bô
Anh hàng tranh kĩu kịt quảy đôi bồ
Tìm đến chỗ đông người ngồi dọn bán

Một thày khóa gò lưng trên cánh phản
Tay mài nghiên hý hoáy viết thơ xuân
Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm
Miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ

Bà cụ lão bán hàng bên miếu cổ
Nước thời gian gội tóc trắng phau phau
Chú hoa man đầu chít chiếc khăn nâu,
Ngồi xếp lại đống vàng trên mặt chiếu

Áo cụ lý bị người chen lấn kéo
Khăn trên đầu đương chít cũng bung ra
Lũ trẻ con mải ngắm bức tranh gà
Quên cả chị bên đường đang đứng gọi

Mấy cô gái ôm nhau cười rũ rượi
Cạnh anh chàng bán pháo dưới cây đa
Những mẹt cau đỏ chót tựa son pha
Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết

Con gà trống màu thâm như cục tiết
Một người qua cầm cẳng dốc lên xem
Chợ tưng bừng như thế đến gần đêm
Khi chuông tối bên chùa văng vẳng đánh

Trên con đường đi các làng hẻo lánh
Những người quê lũ lượt trở ra về
Ánh dương vàng trên cỏ kéo lê thê
Lá đa rụng tơi bời quanh quán chợ

Tôi không biết với các bạn trẻ bây giờ thì văn học ảnh hưởng như thế nào đến với họ, nhưng ở thế hệ chúng tôi hẳn mỗi người đã có được nhiều những “kí ức hình ảnh” thông qua các tác phẩm văn học nói chung. Tất nhiên, những kí ức đó là không hoàn toàn giống nhau bởi nó phụ thuộc vào sự trải nghiệm của mỗi người.

Máy ảnh – Con mắt thứ ba

Những gì mắt thường chúng ta nhìn thấy và sản phẩm từ chiếc máy ảnh có giống nhau không? Câu trả lời là không.

• DOF (Depth of Field): Đầu tiên tôi thú nhận với các bạn rằng tôi rất dốt những môn tự nhiên, tôi biết sơ qua về các bộ phận và cấu tạo của mắt người nhưng với lượng kiến thức ít ỏi đấy chắc chắn không đủ để giải thích cho các bạn rằng vì sao DOF của mắt người lại luôn rất lớn. Tuy vậy, tôi nghĩ đó không phải là vấn đề quan trọng bởi bài viết này chỉ nhằm chỉ ra các sự khác biệt chứ không phải là giải thích tại sao chúng lại như thế. DOF trong nhiếp ảnh là cụm từ biểu thị độ rõ nét của trường ảnh, trong nhiều trường hợp nó được sử dụng để xóa mờ tiền cảnh hay hậu cảnh với các mục đích riêng mà mắt thường chúng ta không nhìn thấy như thế.

• Blur: Các hiệu ứng hình ảnh do đối tượng chuyển động quá nhanh (chụp chậm) hoặc kĩ thuật panning tạo ra khiến một phần hoặc toàn bộ tấm hình bị mờ nhòa.

• Distortion: Sự bóp méo hình ảnh do các hiệu ứng của super wide, fisheyes lens.

• Màu sắc: Không phải lúc nào, mọi tấm hình đều cho màu sắc trung thực giống như những gì mắt chúng ta nhìn thấy. Nhưng theo tôi cũng chả sao, như tôi đã từng nhảm ở đâu đấy “nếu xem việc sai lệch màu sắc là một sự dối trá thì ảnh đen trắng chính là một sự giả dối được ưa chuộng nhất qua mọi thời đại”.

Còn, còn rất nhiều các ví dụ để minh chứng cho sự khác biệt này. Ví dụ như góc nhìn của mắt người là 180° trong khi máy ảnh thì sử dụng nhiều ống kính với các góc nhìn khác và sản phẩm cuối cùng thường là một hình tứ giác. Sắc độ cũng thế, dark room hay Photoshop cũng thường đưa ra một kết quả khác thực tế. Vậy như thế có sao không? Theo tôi là không. Chúng ta vẫn thường hạ bút với muôn vàn nét viết khác nhau thì tại sao người cầm máy lại không được quyền phóng tác? Chữ đẹp chỉ có hiệu ứng đối với thị giác, nội dung quan trọng hơn và nhiếp ảnh cũng tương tự như vậy.

Nhiếp ảnh là một bộ môn nghệ thuật nhưng nó được thể hiện thông qua sản phẩm của khoa học. Thật khó cho những ai muốn đi sâu vào nó với không sự hiểu biết nào về thiết bị cũng như kĩ thuật thể hiện. Nhiếp ảnh có cách nói, ngôn ngữ riêng mà ở một mức độ nào đấy người ta buộc phải học mới có thể giao tiếp. Bước vào với thế giới của những người có con mắt thứ ba thì cách tốt nhất là học xem họ nhìn như thế nào, đừng ngại trùng lặp vì thông thường người ta buộc phải nhìn giống trước khi có thể nhìn khác.

Kết nhảm

Khuôn-mẫu chủ quan gắn cảm-xúc vào kí-ức-hình-ảnh nhưng con-mắt-thứ-ba lại là lối đi riêng của những kẻ yêu thích sự nhìn. Vì thế, ở một chừng mực nào đấy thì ảnh Phố không có chỗ cho tất cả mọi người. Nếu xem tác phẩm, tác giả và công chúng là chiếc kiềng ba chân để tạo nên sự cân bằng cho bộ môn nghệ thuật này thì cái nồi lẩu ảnh Phố dẫu có thơm phức nhưng lại luôn bị nghiêng vơi do cái phía công chúng thường quá thấp.

Đứng từ góc độ của nghệ thuật hình ảnh thì mọi con chữ  đều trở nên trơ trẽn và  sặc mùi lí thuyết, ngay cả khi nó đưa ra được những kĩ thuật tư duy thì chúng cũng chỉ đóng vai trò dẫn dụ. Thông tin trong một tấm ảnh được người ta nhận biết qua lí trí còn cảm xúc thì là sản phẩm có được sau tấm lọc nhân sinh quan hay nói đơn giản hơn đó chính là vốn sống của mỗi người. Ảnh là ảo nên thật khó và nhảm về nó cũng không dễ.

Son Doan.

Like many metro systems in the world, London Tube is not only a public transport to help people get moving around but also is the culture of the city. London Tube has been known as the world’s oldest and longest metro network; but this is not the thing that influenced the most to me. I love London Tube with my very personal reasons, by the way I felt about it.

All the pictures and sounds were captured and recorded by my iPhone in June, 2008… so sorry for the poor quality.

Thanks for your visiting.

Son Doan.

Khá bất ngờ khi VTV4 đưa tin về dự án ảnh. Hẳn sẽ vui hơn, tin sẽ phong phú và chính xác hơn nếu được báo trước. Dù sao cũng rất cảm ơn VTV4 và các báo đăng tải, hi vọng qua đó những người cầm máy sẽ tham khảo được thêm một cách để chia sẻ với cộng đồng nhiều hơn là những cú bấm máy thuần túy.

Son Doan.

Ngồi đóng lại những chiếc ống kính mơ ước một thời, chúng là hệ quả tất yếu của sự thiếu hiểu biết, cái giá mà gần như ai cũng phải trả nếu không bị giới hạn về tài chính để có cho một sự khởi đầu. Nhiếp ảnh số giống như một cô gái đẹp, nó kéo tôi vào vòng xoáy của những đam mê và rồi cũng chính nó hất tôi lên đỉnh điểm của những sự nhàm chán.

Tôi quay lại với film, đã hai năm rồi, chỉ là film đen trắng thôi… dòng chảy nhiều khi cứ phải bóp chặt nó mới chịu tuôn trào. Có những người gửi thư bày tỏ rằng rất thích ảnh của tôi, vài trong số đó thì lại lo lắng, lo cho tôi, sợ tôi sẽ bị vận vào cái không gian của những bức ảnh đấy, cám ơn các bạn nhưng biết làm sao khi tôi chưa thể làm khác được.

Way of telling là tấm ảnh tôi chụp đã khá lâu. Tôi rất thích, rất quý nó. Có lẽ về mặt thị giác nó hơi bị chật nhưng không gian cho cảm xúc thì chắc là không. Một bức tượng buồn, một chiếc áo cưới, một người đàn bà bên hai chiếc ly… bạn nghĩ gì về không gian đó? Một thân phận, một mong ước, một con người (như đã ready lắm!)… nhưng cái điều chờ đợi vẫn chưa từng tới.

Mỗi khi rảnh tôi thường cầm máy bước xuống phố. Những đôi chân vô cảm bước qua tôi, hiếm lắm mới gặp một nụ cười dù nụ cười đó chỉ dành cho sự đặc biệt của chiếc máy mà tôi đang cầm. Ảnh của tôi cũng vậy, mọi người bước qua nó bằng những cú lăn chuột, thi thoảng lắm mới có người hạ cố click vào một cái… vì cái tên Trauvang hay vì một cái gì đó mà chính tôi cũng không biết nữa. Có lẽ do ảnh của tôi thiếu sức cuốn hút vì bởi nó không chụp một anh rocker đang diễn tơi bời, một cành cây run rẩy trong cơn bão tuyết giả tạo, những bông hoa được setup kĩ lưỡng, những giọt sương căng mọng hay những đường nét uốn éo gợi cảm trong khung hình? Tôi không biết nhưng có lẽ ảnh của tôi tầm thường lắm bởi nó chỉ ghi lại những thứ mà ai ai cũng có thể NHÌN thấy được. Tôi không buồn vì điều đấy mà ngược lại đôi khi rất vui vì đã giữ được nó trọn vẹn cho riêng mình.

Dù sao, nhiếp ảnh cũng chỉ  là một cách để người ta bộ lộ bản thân, là một hoạt động có tính cá nhân sâu sắc. Tôi yêu những tấm ảnh, trân trọng những cảm xúc mình đã trải qua… Ngày bé, tôi thích đạp xe ngược chiều, thích được những cơn gió quật vào ngực. Tôi sẽ tiếp tục đi trên con đường của tôi, dù cho… có thể lắm… sẽ không có ai cả – nơi cuối đường.

Prague Jan 15, 2009

Cuối năm thường là khoảng thời gian bận rộn với hầu hết mọi người, tôi cũng vậy. Sau chuyến đi vội vã về Việt Nam trở lại, One và Ku những người bạn trong nhóm VNPhoto CH Séc thông báo cho tôi về một dự án ảnh. Tôi thoáng nghĩ “cuối năm bận rộn ảnh ọt gì bây giờ”. Tuy nhiên sau khi đọc qua một số email trao đổi của mọi người thì tôi mới biết đó là dự án ảnh dành cho thiếu niên Việt Nam.

Chúng tôi gặp nhau lần đầu tại Mama Papa văn phòng của Hanoi Club, không quá chật và đơn giản như không thể giản đơn hơn nữa. Tôi không quá bất ngờ vì nó là văn phòng của một tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận, là nơi gặp gỡ của những người bạn, nhưng người ưa hoạt động cộng đồng, thường đấu tranh và giúp người Việt Nam hòa nhập với xã hội Séc. Thời gian khá ngắn, chỉ vừa uống hết một cốc coffee, nhưng đủ để chúng tôi tìm thấy những quan điểm chung cho việc thực hiện dự án.

9h sáng tôi đến ngôi trường nơi mà các em nhỏ đang học tập. Một căn phòng bé nhưng khá ấm cúng, đó là căn phòng mà nhà trường dành cho chúng tôi làm workshop với các em. Tôi đến đúng giờ nhưng các bạn Hanoi Club đã chuẩn bị xong máy chiếu và các tài liệu cần thiết. Rồi các em đến… từng nhóm từng nhóm một… những cái nhìn lạ lẫm, ngơ ngác. Chúng tôi nói về lí do tại sao lại mời các em đến đây, về dự án ảnh, về những việc mà rất nhiều em nhỏ khác đã làm được. Tôi nhấn mạnh “đây được xem như một trò chơi không bắt buộc nhưng nếu đã tham gia thì anh yêu cầu sự nghiêm túc. Thiếu niên của nhiều nước đã làm được các dự án tương tự, các bạn người Rumania làm được thì tại sao chúng ta không? Anh tin là các em cũng sẽ làm được”. 100% các em có mặt đồng ý tham gia dự án. Chúng tôi mỉm cười bởi không thể có sự khởi đầu nào tốt đẹp hơn.

Chúng tôi nói với các em về cấu tạo chiếc máy ảnh. Một chút thôi, rất ít về cách chụp, ánh sáng và bố cục. Phần lớn thời gian chúng tôi nói chuyện về cuộc sống, về những câu chuyện mà các em có thể kể thông qua chiếc máy ảnh. Tôi nói với các em rằng “nếu các em bị giới hạn không được nói, được viết và chỉ có trong tay chiếc máy ảnh thì các em sẽ kể cho ông bà ở Việt Nam như thế nào về cuộc sống của mình? Về bạn bè, gia đình và công việc của bố mẹ?” Chúng tôi muốn các em biết chụp những tấm ảnh có nội dung.

Bàn giao film, máy cho các em xong, trên suốt đường về tôi cứ miên man suy nghĩ. Ngày nay, ở Praha một thành phố khá bình yên và giàu có này thì các em nhỏ được gia đình và xã hội chu cấp khá đầy đủ về mặt vật chất, thậm chí có những em nhỏ còn sử dụng điện thoạt rất đắt tiền, nhưng theo tôi hẳn những thứ đó vẫn chưa đủ. Tôi biết trong trường các em được học môn tiếng Anh nhưng lại không một em nào biết nói chuyện với chúng tôi bằng thứ ngôn ngữ mà đáng ra ở thế hệ các em là rất phổ thông đó. Các em thật  cần nhiều hơn những sự quan tâm từ cộng đồng, từ những người cùng màu da và đặc biệt là từ bố mẹ các em. Tôi suy nghĩ khá nhiều về bọn trẻ, những người sẽ đại diện cho cộng đồng người Việt Nam tại đây trong tương lai. Cũng khoảng thời gian đó Phạm Quỳnh Anh lần đầu về thăm quê. Lời ca và giai điệu của bài Hello Vietnam như là tiếng nói, là những lời tâm sự mà tôi nhìn thấy qua mỗi ánh mắt, mỗi nụ cười của các em. Cảm xúc đấy, tình cảm đấy đã theo tôi trong suốt chiều dài của dự án.

Chúng tôi gặp lại tại TTTM Sapa nơi buôn bán lớn nhất của người Việt Nam tại Séc. Sau hai tuần, một khoảng thời gian đủ để khởi động dự án, đủ để các em hiểu những khái niệm cơ bản về nhiếp ảnh, chúng tôi cùng nhau đi chụp. Mỗi nhóm gồm hai em nhỏ đi cùng một anh người Việt và một người nước ngoài, chụp theo các chủ đề khác nhau. Tất nhiên nhóm của tôi chụp về Streetlife và Vietnamese culture rồi . Đó thực sự là một buổi chiều đáng nhớ trong tràn ngập những tiếng cười. Tôi được bọn trẻ bá vai, bá cổ, thân thiết và gần gũi ghê lắm. Được chúng dẫn đi đến những nơi, chụp những thứ mà bản thân một người yêu ảnh và khá lì đòn như tôi cũng không bao giờ nghĩ có thể đến đó và chụp được. Đứa trẻ nào cũng thật đáng yêu và nếu như bạn ở đấy hẳn bạn sẽ phải thán phục cách tiếp cận của bọn chúng. Thật tuyệt vời!

Sau đó, chúng tôi, những người lớn vẫn hay tụ tập ở đâu đấy, có thể trong những xó xỉnh của quán bar ở trung tâm để tiếp tục bàn về dự án còn bọn trẻ thì được nghỉ. Và hồi hộp chờ đợi kết quả giống nhưng là những cuộn film đó do chính tay mình chụp ra. Hai tuần trôi qua và chúng tôi trở lại trường, lần này là một phòng rộng hơn vì cần diện tích để bày ảnh, rất nhiều ảnh! Nhưng nhiều hơn cả chính là sự bất ngờ của chúng tôi, có quá nhiều ảnh đẹp! Các em xem và tự ghi tên mình vào những tấm đã chụp. Chúng tôi hỏi “tại sao em chụp và em thấy gì qua những tấm ảnh đó?” Có khá nhiều những câu trả lời rất thú vị và qua đó chúng tôi nhận ra khả năng cũng như những vấn đề quan tâm của mỗi em. Chúng tôi đã động viên các em chụp theo hướng phù hợp với mình.

Simon một nhiếp ảnh gia thực thụ, người Đài Loan, đưa ra một tấm ảnh mà background bị mờ nhòe rồi hỏi: “mắt thường các em có nhìn thấy hình ảnh như thế này không?”. Tất nhiên chúng đều trả lời là không. “Vậy đó, khi trong tay có chiếc máy ảnh thì các em có thêm một con mắt nữa!”. Hoặc khi chúng tôi lọc ra những tấm ảnh mà trong đó có những khoảnh khắc ghi lại sự vất vả của những người buôn bán trong chợ thì Hana hỏi: “Các em có muốn tương lai của mình khác đi không?”.

Và cuối cùng chúng tôi hỏi các em sự khác nhau giữa việc chụp ảnh bằng điện thoại di động và những chiếc máy film cũ kĩ . Vài em tỏ ra khá rành về công nghệ khi nói ra các lợi ích của kĩ thuật số đem lại như: Chụp bằng điện thoại di động có thể xem được bằng máy tính, in hay gửi cho bạn bè. Tuy nhiên cũng có em trầm ngâm suy nghĩ rồi nói “ Em phải nghĩ mỗi khi chụp chứ không như điện thoại là cứ giơ lên rồi choạch choạch choach…”. Chúng tôi bật cười vì rõ ràng một dự án như thế này không thể thực hiện bằng máy kĩ thuật số, cho dù đó là những chiếc máy tốt và đắt tiền đến bao nhiêu đi chăng nữa; chúng sẽ chán ngay cái dự án này chỉ sau vài tiếng chứ đừng nói theo chúng tôi đến cả mấy tháng. Không có thử thách, không có khát khao thì rất khó có những thành công. Film – Những giá trị không bao giờ mất.

Khi đang ngồi viết những dòng này thì tôi nhận được email thông báo về cuộc họp đầu năm. Chúng tôi sẽ bàn về việc làm darkroom ở trong trường để giới thiệu cho các em về quá trình hình thành lên một bức ảnh và bàn tới việc xin tài trợ để tổ chức triển lãm ảnh khi dự án kết thúc. Là một dự án phi lợi nhuận nên hẳn chúng tôi, những người thực hiện đều có một điểm chung cho dù suy nghĩ và mức độ có thể sẽ khác nhau. Với riêng cá nhân tôi, đây là một dự án, một trong những việc mà tôi trân trọng hơn bất cứ tấm ảnh đẹp nào của mình.

Cuối cùng, tôi hi vọng một ngày nào đó các em sẽ trưởng thành, một trong số các em sẽ tham gia vào VNPhoto hay các tổ chức về nhiếp ảnh tương tự. Tôi hi vọng và tôi tin, sau dự án các em sẽ sớm tìm thấy cái giá trị đích thực của nhiếp ảnh và lớn hơn thê, đó là giá trị của cuộc sống “Happiness only real when shared” – Hạnh phúc chỉ hiện hữu khi chia sẻ.

Trauvang – Jan 09, 2009

PS. Toàn bộ ảnh trên do các em nhỏ chụp.